Hier een korte toelichting op het beschermen van werk, gebruiken van werk en het delen van werk. Niet omdat ik van mening ben dat niets meer mag op het internet, maar omdat ik vind dat de (toekomstige) webprofessionals moeten weten wat volgens de wetten mag. En hoe je daar gebruik van kan maken!

Beschermen van werk:

Intellectueel eigendom

Intellectueel eigendom is niets meer dan een verzameling van een aantal wetten die allemaal te maken hebben met de bescherming van creativiteit op een diversiteit aan gebieden. Degene die we het meest tegenkomen in discussies online zijn het auteursrecht en de naburige rechten. Die staan hieronder in het kort toegelicht.

Auteursrecht

Het alleenrecht van de maker van een werk of letterkunde, wetenschap of kunst (en inmiddels is iedereen het erover eens dat dit alle vormen van vastgelegde creativiteit omvatten) om zijn werk te openbaren of te verveelvoudigen. Wat we hiermee willen zeggen is dat iemand die iets gemaakt heeft de auteur is en als zodanig eigenaar van zijn werk is. En het recht ontstaat bij de creatie van het werk en het rust op het originele werk (waarbij de maker een creatieve beslissing of afweging heeft gemaakt).

Er zijn uitzonderingen op het recht als de maker iemand in loondienst is of onderdeel van een team! Dan kan ligt het auteursrecht bij het bedrijf of de team-/projectleider.

De auteur heeft exploitatierechten (openbaar maken en verveelvoudigen) welke overdraagbaar zijn aan een opdrachtgever of uitgever. Daarnaast heeft de auteur persoonlijkheidsrechten (recht op naamsvermelding en verzet tegen verminking) welke niet overdraagbaar zijn. Daarvan kan de maker wel afstand doen!

Het auteursrecht geld momenteel voor 70 jaar na het overlijden van de auteur (als het een natuurlijk persoon was) en gaat over op de erven, anders 70 jaar na openbaarmaking door een bedrijf. Daarna komt het werk in het publiek domein (public domain) en mag iedereen het gebruiken zonder toestemming!

De controle hierop wordt gedaan door de Buma/Stemra.

Naburige rechten

Naburige rechten zijn rechten die lijken op het auteursrechten, maar gelden voor uitvoerende artiesten (volgens de wet “"de toneelspeler, zanger, musicus, danser en iedere andere persoon die een werk van letterkunde of kunst opvoert, zingt, voordraagt of op enige andere wijze uitvoert, alsmede de artiest, die een variété- of circusnummer of een poppenspel uitvoert"” en producenten (film- en platenmaatschappijen en omroeporganisaties) en waarvan de focus ligt op het beslissen over opname, vermenigvuldiging, en uitzending van een uitvoering. De naburige rechten gelden voor 50 jaar na openbaarmaking en gaan bij overlijden over op de erven.

De controle hierop wordt gedaan door SENA

Controle

SENA

SENA int geld bij gebruikers van opgenomen muziek, zoals bedrijven, omroepen, instellingen en organisaties die, op welke manier dan ook, opgenomen muziek openbaarmaken (d.w.z. in "de openbare ruimte" of in het openbaar "ten gehore brengen"). SENA regelt dit voor de uitvoerend kunstenaars en de platenmaatschappijen..

BUMA/STEMRA

BUMA/STEMRA int geld bij gebruikers van opgenomen muziek, zoals bedrijven, omroepen, instellingen en organisaties die, op welke manier dan ook, opgenomen muziek openbaarmaken (d.w.z. in "de openbare ruimte" of in het openbaar "ten gehore brengen"). Buma/Stemra regelt dit voor de tekstdichters, componisten en muziekuitgevers.

BREIN

Stichting BREIN (Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland) is een Nederlandse organisatie die zich inzet tegen inbreuken op intellectuele eigendomsrechten van auteurs, uitvoerende kunstenaars, uitgevers, producenten en distributeurs van muziek, film, video en interactieve software. BUMA en SENA zijn aangesloten bij BREIN.

Gebruiken van werk :

Licenties

Het is onmogelijk om alle licentievormen hier te behandelen, maar de bekendste zijn :

Commercieel: je koopt het werk om het te mogen gebruiken

Shareware: je mag het (gelimiteerde) werk tijdelijk gebruiken waarna je een commerciële licentie koopt

Freeware: je mag het kosteloos gebruiken en verspreiden in gelijke vorm

Open Source: je mag het kosteloos gebruiken en verspreiden en aanpassen. (al zijn er weer verschillen tussen BSD, GPL, GNU, etc)

Creative Commons: de maker bepaalt wat wel en niet mag door elementen toe te voegen en verwijderen. Zie creative commons bij Delen van werk.

Citaten

Je mag citeren uit andermans werk. Daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. Zo moet het werk reeds geopenbaard zijn, je mag niet meer citeren dan voor jouw doel noodzakelijk is, je moet de persoonlijkheidsrechten eerbiedigen en je moet de bron (met daarin de maker van het werk) duidelijk noemen. Het citeren geldt niet alleen voor werken van letterkunde, wetenschap en kunst (standaard in auteursrecht), maar ook voor berichten uit dag-, nieuws- of weekblad of tijdschrift. Je mag ook uit andere talen citeren (en dus vertalen).

Samples

Onder dezelfde voorwaarden als citaten mag je ook samples gebruiken uit naburige rechten!

Delen van werk:

Creative commons

Creative Commons biedt auteurs, kunstenaars, wetenschappers, docenten en alle andere creatieve makers de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Met een Creative Commons licentie behoud je al je rechten, maar geef je aan anderen toestemming om je werk te verspreiden, met anderen te delen of bij sommige licenties ook om het werk te bewerken. Het aanbieden van je werk onder een Creative Commons licentie betekent niet dat je je auteursrechten opgeeft. Het betekent dat je ervoor kiest om, aan wie er maar gebruik van wil maken, op voorhand bepaalde gebruiksrechten te verlenen, waarvoor die gebruiker anders expliciet toestemming aan je zou moeten vragen.

BY: Naamsvermelding. Je staat anderen toe om het werk waar jij auteursrecht op hebt te kopiëren, distribueren, vertonen, en op te voeren, en om afgeleid materiaal te maken dat op jouw werk gebaseerd is – maar uitsluitend als jij vermeld wordt als maker.

NC : Niet-commercieel. Anderen mogen je werk kopiëren, vertonen, distribueren en opvoeren, alsmede materiaal wat op jouw werk gebaseerd is, mits niet voor commerciële doeleinden.

ND: GeenAfgeleideWerken. Anderen mogen je werk kopiëren, distribueren, vertonen en opvoeren mits het werk in de originele staat blijft. Het is niet toegestaan dat anderen jouw werk gebruiken als basis voor nieuw materiaal.

SA: GelijkDelen. Je staat anderen toe om van jouw werk afgeleid materiaal te maken onder de voorwaarde dat zij het onder dezelfde licentie vrijgeven als het originele werk.

Je kunt ook ervoor kiezen om geheel afstand te doen van al je rechten, dat doe je dan via een CC0 licentie! En dat is dus technisch geen licentie, maar een mededeling aan de bezoeker!

Public domain

Publiek domein is een gangbare benaming voor de status van werken, zoals programmatuur, teksten, beelden en geluidsopnamen, die geheel vrij zijn van auteursrechten. Of omdat de rechten zijn verlopen of omdat de rechtshebbende afstand heeft gedaan van zijn/haar/hun rechten.

Links:

Beeldmateriaal

Website resources

Bronnen:

Wikipedia.nl

Auteursrecht.nl

Creativecommons.nl